Khi trí tuệ nhân tạo bắt đầu sửa sai cho con người

Một trong những nhân vật đồng sáng lập Anthropic vừa có bài phát biểu trước các nhà kinh tế, ngân hàng và nhà hoạch định chính sách tại hội nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Bangkok. Thông điệp cốt lõi là nhân loại đã bước vào giai đoạn đầu của điểm kỳ dị, thời điểm mà trí tuệ nhân tạo bắt đầu tự hoạt động ở ranh giới của khoa học con người và đôi khi là tự trị. Việc này đòi hỏi các nhà lãnh đạo kinh tế phải chuẩn bị trước cho những thay đổi nhanh chóng cả về tiềm năng lẫn rủi ro trong thời gian tới.

Nhìn lại quá khứ, trong khi quy mô lực lượng nghiên cứu tăng mạnh trong nửa thế kỷ qua thì năng suất nghiên cứu lại có xu hướng giảm sút do các ý tưởng mới ngày càng khó tìm. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các hệ thống trí tuệ nhân tạo đã thay đổi hoàn toàn cục diện này bằng cách mở rộng và tự động hóa lao động con người. Lĩnh vực phát triển phần mềm là nơi thể hiện rõ nhất khi các mô hình hiện nay hoạt động hiệu quả hơn phần lớn kỹ sư phần mềm trên thế giới, cho phép một cá nhân duy nhất viết ra lượng mã nguồn mà trước đây cần cả một đội ngũ. Nội bộ Anthropic ghi nhận năng suất tạo mã nguồn của các nhà nghiên cứu đã tăng gấp mười lần so với bốn năm đầu thành lập công ty.

Sự bứt phá này không chỉ dừng lại ở lập trình mà đã lan sang các lĩnh vực khoa học cơ bản, nơi một số mô hình duy nhất như Claude hay ChatGPT đang xử lý công việc ở đỉnh cao tri thức nhân đa ngành. Các bài kiểm tra năng lực chuẩn hóa ghi nhận mức tăng trưởng điểm số chóng mặt của AI trong thời gian ngắn. Bài kiểm tra Humanity Last Exam ra mắt vào tháng một năm 2025 với điểm số cao nhất của AI lúc đó chỉ là tám phần trăm, nhưng đến phiên bản Claude Opus 5.5 thì con số này đã vọt lên sáu mươi bảy phẩy bảy phần trăm. Tương tự, bài kiểm tra toán học chuyên sâu FrontierMath ghi nhận điểm số của các hệ thống tốt nhất từ hai phần trăm ban đầu nay đã đạt chín mươi tư phần trăm.

Minh chứng rõ nét nhất cho năng lực vượt trội này xuất hiện trong một nghiên cứu công bố gần đây mang tên TheoPhysEval, bài kiểm tra khả năng giải quyết các bài toán chưa từng được công bố về vật lý lý thuyết do các nhà vật lý toàn cầu biên soạn. Khi thử nghiệm, các hệ thống không chỉ đạt điểm cao mà mô hình GPT-6-Astra còn khẳng định các câu trả lời do chuyên gia cung cấp là có lỗi. Sau khi kiểm tra lại, các chuyên gia phát hiện ra những sai sót ẩn sâu trong phép tính của chính họ và khi sửa lại đáp án thì điểm số cuối cùng của Astra đạt tới chín mươi tám phần trăm, tương ứng bốn mươi chín trên năm mươi câu.

Sự kiện AI tìm ra lỗi sai trong các bài toán mà con người mất nhiều công sức xây dựng cho thấy học trò đã vượt qua thầy, đồng thời chứng minh năng lực cốt lõi mới là sự sáng tạo trong giải quyết vấn đề. Khi trí tuệ nhân tạo có thể tự tạo ra bước đột phá ở biên giới tri thức, tốc độ đổi mới sáng tạo toàn cầu sẽ tăng vọt và định hình lại nền kinh tế tương lai. Việc nhận ra xu hướng này từ sớm sẽ giúp các quốc gia chủ động thiết lập chính sách để người dân được hưởng lợi thay vì bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua công nghệ.